Bu yazıda Selçuklu Devleti’nin ünlü veziri Nizamülmülk’ün “Siyasetname” adlı eserinin tanıtımı yapılmıştır.

Kitaptan bir bölüm: "Köpeğini İdam Eden Çoban"

Kitaptan bir bölüm: "Köpeğini İdam Eden Çoban"

“… Bir içimlik suya ihtiyaç duydu. Ovaya baktı, bir yerden çıkan duman gördü. (Kendi kendine) “mutlaka orada insan vardır” dedi ve o dumana doğru yola koyuldu. Yaklaşınca orada uyumakta olan bir koyun sürüsü; kurulmuş bir çadır; asılmış bir köpek gördü. Hayret etti. Çadırın yanına kadar gitti. Çadırdan bir adam çıktı; ona selam verdi; Behram’ı tanımadı. Behram, “yemek yemeden önce, şu köpeğin durumundan beni haberdar et ki, bileyim” dedi.

Genç, “bu benim emniyet ettiğim (bir köpek) idi: Onu bu koyun sürüsünü gütmeye memur etmiştim. Mahareti ile, on adamla başa çıktığını, hiçbir kurdun onun korkusundan bu koyunların etrafında (dolaşmaya) cesaret edemediğini anlamıştım. Çok zamandan ben bir iş için şehre giderdim. Döndüğümde ertesi günü bu köpeğin koyunları otlatmaya götürmüş, salimen geri getirmiş olduğunu görürdüm. Böylece bir zaman geçti. Bir gün koyunları saydım; bir miktar koyun eksik çıktı. Buraya hırsız asla gelmez… Meğer bu köpek, bir dişi kurt ile lezzât için dostluğa girişmiş ve onun eş (çift)i olmuş. Ben ise onun yaptığı işten gafil ve habersizim. Kazara, bir gün odun toplamak için ovaya gitmiştim. Döndüğüm zaman, bir yüksekçe yere çıktım. Koyun sürüsünün otlamakta olduğunu sürüye doğru yönelmiş bir dişi kurdun gelmekte bulunduğunu gördüm. Ben bir diken arkasına gizlendim. Görünmeden bakıyordum. Köpek, kurdu görünce onun yanına gitti ve kuyruğunu sallamaya başladı. Dişi kurt sessiz durdu. Köpek onun sırtına çıktı; ona kapandı. O zaman (köpek) bir köşeye gitti ve uyudu. Kurt (ise), sürüye daldı; bir koyunu yakaladı; parçaladı ve yedi. Köpek, ona hiçbir şey yapmadı. Ben, köpeğin kurt ile münasebetini görünce, anladım ve bildim ki, benim işimin batmasının sebebi, köpeğin yolsuzluğundandır. Köpeği yakaladım; ihanetinden dolayı astım” dedi. (Köymen 2013: 17-18)

Bu hikâye zamanın İran hükümdarı Behram döneminde yaşanmıştır. Behram, çobandan gördüğü bu olay üzerine uzun zamandır ülkesinde aradığı hainin/zalimin içerden biri olduğunu anlar ve saraya gittiğinde ilk işi vezirini ve onun suç ortaklarını bu köpek gibi idam etmek olur. İşte Nizamülmülk’ün “Siyasetname”si böyle güzel hikâyelerin anlatıldığı ince mesajların verildiği güzel ve etkileyici bir eserdir.

NİZAMÜLMÜLK - SİYASETNAME

NİZAMÜLMÜLK - SİYASETNAME

Kitabın adı: Siyâset-nâme

Kitabın Yazarı: Nizâmü’l-mülk

Hazırlayan: Prof. Dr. Mehmet Altay Köymen

Yayınevi: Türk Tarih Kurumu

Yayın yeri: Ankara 

Yayın tarihi: 2013

Baskısı: 2. Baskı

Sayfa sayısı: 496

Künye: Köymen, Mehmet Altay. (2013). Nizâmü’l-mülk Siyâset-nâme (2. Baskı).  Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.


Kitabın Genel Özellikleri:

-Eser, 51 bölümden oluşmaktadır; ama bu bölümlerden 47 bölümün çevirisi yapılmıştır.

-Bu bölümler başlıklar hâlinde yazılmış olup hikâyelerle desteklenmiştir.

-“Siyâset-nâme İçin Açıklamalar” başlığı altında özel isimlerin açıklamaları yapılmıştır.

-Genel indeks vardır.

-Eserin Farsça metni de verilmiştir. 

            Tarih; adil, cesur, adaletli kahramanların ve şahsiyetlerin hikâyesidir. Bu kahramanlar, askerler ve şahsiyetler kendi milletleri için birer güç ve övünme kaynağıdır. İşte Türkler de bu büyük kahramanları ve şahsiyetleri yetiştirmiş; dünya tarihine yön vermiş, cesaret ve kahramanlığın nasıl olduğunu zihinlere/tarihe yazdırmış büyük bir millettir.

            Akıllı ve bilge insanlar mesajlarını kapalı ve zekice bir üslupla hikâye ederek karşı tarafa iletirlerdi. Düşünün bir hükümdarın, bir kralın, vezirin veya herhangi bir devlet adamının yanlışını yüzüne vurduğunuzda ne olur veya yapılan yanlışı nasıl şikâyet ederdiniz? Akıllı davranmazsanız o an canınızdan olursunuz. Bunu çok iyi bilen bilge insanlar da diğer canlılar üzerinden hikâye ederek vermek istedikleri mesajları böyle dile getirmişlerdir. Nizamülmülk’ün “Siyasetname” adlı eseri de adil ve merhametli bir devlet adamı nasıl olur düşüncesi üzerine yazılmış muhteşem bir eserdir.

            Tarihin her dönemde, yöneticilerden adil ve merhametli olmaları beklenmiştir. Fakat bazı dönemlerde bazı yöneticilerin, halka zulmettiği, adil davranmadığı çoğu kez görülmüştür. Bu gibi devlet adamlarının ve liderlerin ömürleri pek de uzun olmasa da zulümleri insanları dayanamaz hâle getirmiştir. Bu yüzdendir ki komutanlar, ilim adamları veya diğer devlet adamları; hükümdarlara ve yöneticilere iyi bir hükümdarın, iyi bir devlet adamının nasıl olması gerektiği ve devletin nasıl yönetilmesi gerektiği konusunda öğütler/nasihatler vermek amacıyla eserler yazılmıştır. Nizamülmülk’ün “Siyasetname”si bu konuda yazılmış ünlü bir eserdir. Nizamülmülk, eserinin bölümlerinde konuları anlatırken etkileyici ve nasihat dolu hikâyelere yer vermiştir.


Siyasetname (1092)

            Çeşitli fasıllardan oluşan eser, 1092 yılında Nizamülmülk tarafından tamamlanmıştır. Eserde devlet teşkilatı ve idaresiyle ilgili konular işlenmiştir. İdeal bir hükümdar olunabileceğinin yanı sıra ideal bir hükümdar olarak nasıl kalınabileceği de eserinde işlenen konudur. Çoğu fasılda İslamiyet’ten önceki, Selçuklu Devleti’nden önceki ve bir bölümü de Selçuklu dönemlerine ait konuları destekleyici hikâyeler bulunur. Bu hikâyelerin her biri birbirinden güzel ve etkileyici hikâyelerdir. Eserde padişaha birçok nasihatlerde bulunulur ve adalet kavramı her şeyin üzeride tutulmuştur. Eser Farsça yazılmıştır.


Nizamülmülk (ö. 485/1092)

            Gerçek adı Ebû Alî Kıvâmüddîn (Gıyâsüddevle, Şemsülmille) Hasen b. Alî b. İshâk et-Tûsî’dir. “Devletin düzeni” anlamına gelen Nizamülmülk ismiyle tanınmıştır. Büyük Selçuklu Devleti’nin veziridir. 10 Nisan 1018 tarihinde Horasan’ın Tûs şehrine bağlı Râdkân Köyü’nde doğmuştur. Sultan Alparslan tarafından vezir tayin olunan Nizamülmülk, İran kökenli Selçuklu devlet adamı ve siyaset bilimcisidir. Devlet yönetiminde hayli etkili olan Nizamülmülk’ün vezirliği Sultan Alparslan ve Sultan Melikşah dönemlerine kadar sürmüştür. Türk ve İslam dünyasına ikta sistemini ve Nizamülmülk Medreseleri’ni kurdurarak büyük hizmetlerde bulunmuş değerli bir devlet adamıdır.


Kaynakça:

Köymen, Mehmet Altay. (2013). Nizâmü’l-mülk Siyâset-nâme. (2. Baskı).  Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. s: 17-18.

Hasan Emrah


interactive connection






pratik edebiyat el kitabı



Bu İçeriğe Tepki Ver (en fazla 3 tepki)

Facebook Yorumları